Beitragsseiten

ตนาทิคณ

 

ตนุ วิตฺถาเร, ปุเร วิย ธาตฺวนฺตโลปวิภตฺตุปฺปตฺติโย.

 

๕๒๐. ตนาทิโต โอยิรา.

ตนุอิจฺเจวมาทิโต ธาตุคณโต โอยิรอิจฺเจเต ปจฺจยา โหนฺติ กตฺตริ. กรโตวายํ ยิรปฺปจฺจโย. ธมฺมํ ตโนติ, ตโนนฺติ. ตโนสิ, ตโนถ. ตโนมิ, ตโนม.

วา”ติ วตฺตเต.

 

๕๒๑. อุตฺตโมกาโร.

ตนาทิโต โอการปฺปจฺจโย อุตฺตมาปชฺชเต วา. ววตฺถิตวิภาสตฺโถยํ วาสทฺโท.

เอตฺถ จ วิกรณการิยวิธิปฺปกรณโต “โอกาโร”ติ โอวิกรณํ คยฺหติ. ตนุเต, พหุวจเน “ยวการา จา”ติ วตฺตํ, ตนฺวนฺเต. ตนุเส, ตนุวฺเห. ตนฺเว, ตนุมฺเห.

กมฺเม “กฺวจิ ธาตู”ติอาทินา ตนุธาตฺวนฺตสฺส ยมฺหิ อากาโร, ปตายเต, ปตายนฺเต. ปตายติ, ปตายนฺติ. อาการาภาเว ปตญฺญติ, ปตญฺญนฺติ. ตโนตุ, ตโนนฺตุ.

ตเนยฺย, ตเนยฺยุํ. อตนิ, อตนึสุ. อตายิตฺถ, ปตายิ. ตนิสฺสติ, ตนิสฺสนฺติ. ปตายิสฺสติ, ปตายิสฺสนฺติ. อตนิสฺส. ปตายิสฺส อิจฺจาทิ.

 

กร กรเณ, ปุญฺญํ กโรติ.

พหุวจเน “วา”ติ วตฺตมาเน, “อุตฺตโมกาโร”ติ อุตฺเต กเต—

วา, อุตฺต”นฺติ จ วตฺตเต.

 

๕๒๒. กรสฺสากาโร จ.

กรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส กาโร อุตฺตมาปชฺชเต วา. ววตฺถิตวิภาสตฺโถยํ วาสทฺโท,

ยวการา จา”ติ อปทนฺตสฺส ปรอุการสฺส กาโร, กฺวจิ ธาตู”ติอาทินา ธาตุรการสฺส วการสฺมึ โลโป, การสฺส ทฺวิตฺเต ตสฺส “พฺโพ วฺวสฺสา”ติ การทฺวยํ, กุพฺพนฺติ, กโรนฺติ. กโรสิ, กโรถ. กโรมิ, กโรม.

ตถา กุรุเต, กุพฺพนฺเต. กุรุเส, กุรุวฺเห. กุพฺเพ, กุรุมฺเห. ยิรปฺปจฺจเย การโลโป, กยิรติ, กยิรนฺติ อิจฺจาทิ.

กมฺเม ยปฺปจฺจเย “อิวณฺณาคโม วา”ติ อีการาคโม, การสฺส ทฺวิตฺตํ, กรียฺยเต กโฏ เตน, กรียฺยติ, กรียฺยนฺติ. กรียติ, กรียนฺติ วา. อีการาภาเว “ตสฺส จวคฺค”อิจฺจาทินา สธาตฺวนฺตสฺส ยการตฺตํ, ทฺวิตฺตญฺจ.กยฺยติ, กยฺยนฺติ.

อิการาคเม “กฺวจิ ธาตุ”อิจฺจาทิสุตฺเต คฺคหเณน รยานํ วิปริยโย, กยิรติ กโฏ เตน, กยิรนฺติ อิจฺจาทิ.

ตถา กุสลํ กโรตุ, กุรุตุ วา, กุพฺพนฺตุ, กโรนฺตุ. กโรหิ, กโรถ. กโรมิ, กโรม. กุรุตํ, กุพฺพนฺตํ. กุรุสฺสุ, กุรสฺสุ วา, กุรุวฺโห. กุพฺเพ, กุพฺพามเส.

กมฺเม กรียตุ, กรียนฺตุ, กยฺยตํ, กยิรตํ, กยิรตุ.

สตฺตมิยํ กเร, กเรยฺย, กเรยฺยุํ. กเรยฺยาสิ, กเรยฺยาถ. กเรยฺยามิ, กเรยฺยาม. อุตฺเต กุพฺเพ, กุพฺเพยฺย.

 

ยิรปฺปจฺจเย—

ยิรโต อาตฺตเมยฺยสฺส, เอถาทิสฺเสยฺยุมาทิสุ;

เอยฺยสทฺทสฺส โลโป จ, “กฺวจิ ธาตู”ติอาทินา.

 

สรโลปาทิ, กยิรา, กยิรุํ. กยิราสิ, กยิราถ. กยิรามิ, กยิราม. อตฺตโนปเท กยิราถ ธีโร, กุพฺเพถ, กเรถ วา, กฺวจิ ธาตู”ติอาทินา กุสฺส กฺรุ, กฺรุพฺเพถ, กฺรุพฺเพรํ. กฺรุพฺเพโถ, กฺรุพฺเพยฺยาวฺโห. กฺรุพฺเพยฺยํ, กฺรุพฺเพยฺยามฺเห. กมฺเม กรีเยยฺย, กรีเยยฺยุํ.

หิยฺยตฺตนิยํ “กรสฺส กา”ติ โยควิภาเคน กา โหติ, สรโลปาทิ. อกา, อกรา, อกรู. อกโร, อกตฺถ, อกโรตฺถ. อกํ, อกรํ, อกมฺห, อกรมฺห. อกตฺถ. อกรึ, อกรมฺหเส.

วา”ติ วตฺตเต.

 

๕๒๓. กรสฺส กาสตฺตมชฺชตนิมฺหิ.

กร อิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สพฺพสฺเสว กาสตฺตํ โหติ วา อชฺชตนิมฺหิ วิภตฺติมฺหิ ปเร.

กาสตฺต”มิติ ภาวนิทฺเทเสน อญฺญสฺมาปิ ธาตุโต าคโม. อถวา ยทา กรสฺส กา โหติ, สตฺตญฺจาคโม อชฺชตนิมฺหิ วาติ อตฺโถ, ตทา “สตฺตมชฺชตนิมฺหี”ติ โยควิภาเคน อญฺญสฺมาปิ ธาตุโต าคโมปิ สิชฺฌติ, “โยควิภาคโต อิฏฺฐปฺปสิทฺธี”ติ เยภุยฺเยน ทีฆโตว โหติ, “กรสฺส กา”ติ โยควิภาเคน กาภาโว จ หิยฺยตฺตนิยํ สิทฺโธ โหติ. อกาสิ, อกาสุํ. อกาสิ, อกาสิตฺถ. อกาสึ, อกาสิมฺห. อกาสิตฺถ. กาสตฺตาภาเว อกริ, กริ, อกรึสุ, กรึสุ, อกํสุ, อกรุํ. อกริ, อกริตฺถ. อกรึ, กรึ, อกริมฺห, กริมฺห. อกริตฺถ. อกรียิตฺถ, อกรียิ วา.
วา, โลโป, ภวิสฺสนฺติมฺหิ สฺสสฺส จา”ติ จ วตฺตเต.

 

๕๒๔. กรสฺส สปฺปจฺจยสฺส กาโห.

กรอิจฺเจตสฺส ธาตุสฺส สปฺปจฺจยสฺส กาหาเทโส โหติ วา ภวิสฺสนฺติมฺหิ, สฺสสฺส จ โลโป โหติ. อธิกภูตสปฺปจฺจยคฺคหเณน วจมุจภุชาทิโต สฺสสฺส าเทโส, วส ฉิทิ ลภาทิโต าเทโส จ โหติ.

กาหติ, กาหนฺติ. กาหสิ, กาหถ. กาหามิ, กาหาม. อิการาคเม กาหิติ, กาหินฺติ อิจฺจาทิ. กาหาภาเว กริสฺสติ, กริสฺสนฺติ. กริสฺสสิ, กริสฺสถ. กริสฺสามิ, กริสฺสาม. กริสฺสเต, กริสฺสนฺเต. กริสฺสเส, กริสฺสวฺเห. กริสฺสํ, กริสฺสามฺเห. กรียิสฺสติ, กรียิสฺสนฺติ. อกริสฺส. อกรียิสฺสา อิจฺจาทิ.

ยทา สํปุพฺโพ, ตทา “ปุรสมุปปรีหิ กโรติสฺส ข ขรา วา”ติ โยควิภาเคน ตฺยาทิวิภตฺตีสุปิ สํปุพฺพกโรติสฺส ขราเทโส. อภิสงฺขโรติ, อภิสงฺขโรนฺติ. อภิสงฺขรียติ, อภิสงฺขรียนฺติ. อภิสงฺขโรตุ. อภิสงฺขเรยฺย. อภิสงฺขริ, ขาเทเส อภิสงฺขาสิ วา. อภิสงฺขริสฺสติ. อภิสงฺขริสฺส อิจฺจาทิ.

 

สก สตฺติมฺหิ, โอปจฺจโย, สกฺโกติ, สกฺโกนฺติ. สกฺโกสิ, สกฺโกถ. สกฺโกมิ, สกฺโกม อิจฺจาทิ.

 

อป ปาปุณเน, ปปุพฺโพ, ปปฺโปติ, ปปฺโปนฺติ. ปปฺโปสิ, ปปฺโปถ. ปปฺโปมิ, ปปฺโปม. ปปฺโปตุ, ปปฺโปนฺตุ อิจฺจาทิ.

 

ตนาทิคโณ.