Beitragsseiten

 

. อตฺถาลงฺการาวโพธ-จตุตฺถปริจฺเฉท

๑๖๔.

อตฺถาลงฺการสหิตา, สคุณา พนฺธปทฺธติ;

อจฺจนฺตกนฺตา กนฺตา ‚ ว วุจฺจนฺเต เต ตโต’ธุนาฯ

๑๖๕.

สภาว, วงฺกวุตฺตีนํ, เภทา ทฺวิธา อลํกฺริยา;

ปฐมา ตตฺถ วตฺถูนํ, นานาวตฺถา’วิภาวินีฯ

 

ยถา

๑๖๖.

ลีลา วิกนฺติ สุภโค, ทิสา ถิร วิโลกโน;

โพธิสตฺตงฺกุโร ภาสํ, วิโรจิ วาจ มาสภึฯ

๑๖๗.

วุตฺติ วตฺถุสภาวสฺส, ยา’ญฺญถา สา’ปรา ภเว;

ตสฺสา’นนฺตวิกปฺปตฺตา, โหติ พีโช’ปทสฺสนํฯ

 

วงฺกวุตฺติ อตฺถาลงฺการ

 

อุทฺเทส

๑๖๘.

ตตฺถา’ติสย, อุปมา, รูปกา, วุตฺติ, ทีปกํ,;

อกฺเขโป, ตฺถนฺตรนฺยาโส, พฺยติเรโก, วิภาวนาฯ

๑๖๙.

เหตุ, กฺกโม, ปิยตรํ, สมาส, ปริกปฺปนา;

สมาหิตํ, ปริยาย, วุตฺติ, พฺยาโชปวณฺณนํฯ

๑๗๐.

วิเสส, รุฬฺหาหงฺการา, สิเลโส, ตุลฺยโยคิตา;

นิทสฺสนํ, มหนฺตตฺตํ, วญฺจนา, ปฺปกตตฺถุติ,

๑๗๑.

เอกาวลิ, อญฺญมญฺญูํ, สหวุตฺติ, วิโรธิตา;

ปริวุตฺติ, พฺภโม, ภาโว, มิสฺส, มาสี, รสี, อิติฯ

๑๗๒.

เอเต เภทา สมุทฺทิฏฺฐา, ภาโว ชีวิต มุจฺจเต;

วงฺกวุตฺตีสุ โปเสสิ, สิเลโส ตุ สิรึ ปรํฯ

 

นิทฺเทส

๑๗๓.

ปกาสกา วิเสสสฺส, สิยา’ติสยวุตฺติ ยา;

โลกา’ติกฺกนฺตวิสยา, โลกิยา,ติ จ สา ทฺวิธาฯ

๑๗๔.

โลกิยาติสยสฺเส’เต, เภทา เย ชาติอาทโย;

ปฏิปาทียเต ตฺว’ชฺช, โลกาติกฺกนฺตโคจราฯ

๑๗๕.

ปิวนฺติ เทหกนฺตี เย, เนตฺตญฺชลิปุเฏน เต;

นา’ลํ หนฺตุํ ชิเน’สํ ตฺวํ, ตณฺหํ ตณฺหาหโรปิ กึ?

๑๗๖.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ สิโย’ปมา;

สทฺท, ตฺถคมฺมา, วากฺยตฺถ, วิสยา,ติ จ สา ภิธาฯ

๑๗๗.

สมาส, ปจฺจเย, วา’ที, สทฺทา เตสํ วสา ติธา;

สทฺทคมฺมา สมาเสน, มุนินฺโท จนฺทิมา’นโนฯ

๑๗๘.

อายาที ปจฺจยา เตหิ, วทนํ ปงฺกชายเต;

มุนินฺทนยน ทฺวนฺทํ, นีลุปฺปลทลียติฯ

๑๗๙.

อิวาที อิว, วา, ตุลฺย, สมาน, นิภ, สนฺนิภา;

ยถา, สงฺกาส, ตุลิต, ปฺปกาส, ปติรูปกาฯ

๑๘๐.

สรี, สริกฺข, สํวาที, วิโรธิ, สทิสา, วิย;

ปฏิปกฺข, ปจฺจนีกา, สปกฺโข, ปมิโต, ปมาฯ

๑๘๑.

ปฏิพิมฺพ, ปฏิจฺฉนฺน, สรูป, สม, สมิตา;

สวณฺณา, ภา, ปฏินิธิ, สธมฺมา, ทิ สลกฺขณาฯ

๑๘๒.

ชยตฺย, กฺโกสติ, หสติ, ปติคชฺชติ, ทูภติ;

อุสูยตฺย, วชานาติ, นินฺทติ, สฺสติ, รุนฺธติฯ

๑๘๓.

ตสฺส โจเรติ โสภคฺคํ, ตสฺส กนฺตึ วิลุมฺปติ;

เตน สทฺธึ วิวทติ, ตุลฺยํ เตนา’ธิโรหติฯ

๑๘๔.

กจฺฉํ วิคาหเต, ตสฺส, ต มนฺเวตฺย, นุพนฺธติ;

ตํสีลํ, ตํนิเสเธติ, ตสฺส จา’นุกโรติ, เมฯ

๑๘๕.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ วิภาวิภิ;

อิเมหิ อุปมาเภทา, เกจิ นิยฺยนฺติ สมฺปติฯ

๑๘๖.

วิกาสิปทุมํ’วา’ติ, สุนฺทรํ สุคตา’นนํ;

อิติ ธมฺโมปมา นาม, ตุลฺยธมฺมนิทสฺสนาฯ

๑๘๗.

ธมฺมหีนา “มุข’มฺโภช, สทิสํ มุนิโน”อิติ;

วิปรีโต’ปมา “ตุลฺย, มานเนน’มฺพุชํ ตว”ฯ

๑๘๘.

ตวา’นน’มิว’มฺโภชํ, อมฺโภช’มิว เต มุขํ;

อญฺญมญฺโญปมา สา’ยํ, อญฺญมญฺโญปมานโตฯ

๑๘๙.

ยทิ กิญฺจิ ภเว’มฺโภชํ, โลจน’พฺภมุวิพฺภมํ;

ธาเรตุํ มุขโสภํ ตํ, ตเว”ติ อพฺภุโตปมาฯ

๑๙๐.

สุคนฺธิ โสภา สมฺพนฺธี, สิสิรํ’สุ วิโรธิ จ;

มุขํ ตว’มฺพุชํเว’ติ”, สา สิเลโสปมา มตาฯ

๑๙๑.

สรูปสทฺทวาจฺจตฺตา, สา สนฺตาโนปมา ยถา;

พาลา’วุ’ยฺยานมาลา’ยํ, สา’ลกา’นนโสภินีฯ

๑๙๒.

ขยี จนฺโท, พหุรชํ, ปทุมํ, เตหิ เต มุขํ;

สมานมฺปิ สมุกฺกํสิ, ตฺย’ยํ นินฺโทปมา มตาฯ

๑๙๓.

อสมตฺโถ มุเขนิ’นฺทุ, ชิน! เต ปฏิคชฺชิตุํ;

ชโฬ กลงฺกี’ติ อยํ, ปฏิเสโธปมา สิยาฯ

๑๙๔.

กจฺฉํ จนฺทารวินฺทานํ, อติกฺกมฺม มุขํ ตว;

อตฺตนา’ว สมํ ชาต”, มิตฺย’สาธารโณปมาฯ

๑๙๕.

สพฺพ’มฺโภช’ปฺปภาสาโร, ราสิภูโต’ว กตฺถจิ;

ตวา’นนํ วิภาตี”ติ, โหตา’ภูโตปมา อยํฯ

๑๙๖.

ปตียเต’ตฺถคมฺมา ตุ, สทฺทสามตฺถิยา กฺวจิ;

สมาส, ปฺปจฺจเย, วาทิ, สทฺทโยคํ วินา อปิฯ

๑๙๗.

ภิงฺคาเน’มานิ จกฺขูนิ, นา’มฺพุชํ มุข’เมวิ’ทํ;

สุพฺยตฺตสทิสตฺเตน, สา สรูโปปมา มตาฯ

๑๙๘.

มเย’ว มุขโสภา’สฺเส, ตฺยล’มินฺทุ! วิกตฺถนา;

ยโต’มฺพุเชปิ สา’ตฺถีติ”, ปริกปฺโปปมา อยํฯ

๑๙๙.

กึ วา’มฺพุช’นฺโตภนฺตาลิ, กึ โลลนยนํ มุขํ;

มม โทลายเต จิตฺต”, มิจฺจ’ยํ สํสโยปมาฯ

๒๐๐.

กิญฺจิ วตฺถุํ ปทสฺเสตฺวา, สธมฺมสฺสา’ภิธานโต;

สามฺยปฺปตีติสพฺภาวา, ปติวตฺถุปมา ยถาฯ

๒๐๑.

ชเนสุ ชายมาเนสุ, เน’โกปิ ชินสาทิโส;

ทุติโย นนุ นตฺเถ’ว, ปาริชาตสฺส ปาทโปฯ

๒๐๒.

วากฺยตฺเถเน’ว วากฺยตฺโถ, ยทิ โกจู’ปมียเต;

อิวยุตฺตา, วิยุตฺตตฺตา, สา วากฺยตฺโถปมา ทฺวิธาฯ

 

อิวยุตฺตา

๒๐๓.

ชิโน สํกฺเลสตตฺตานํ, อาวิภูโต ชนาน’ยํ;

ฆมฺมสนฺตาปตตฺตานํ, ฆมฺมกาเล’มฺพุโท วิยฯ

 

อิววิยุตฺตา

๒๐๔.

มุนินฺทานน มาภาติ, วิลาเสกมโนหรํ;

อุทฺธํ สมุคฺคตสฺสา’ปิ, กึ เต จนฺท วิชมฺภนาฯ

๒๐๕.

สมุพฺเพเชติ ธีมนฺตํ, ภินฺนลิงฺคาทิกํ ตุ ยํ;

อุปมาทูสนายา’ล, เมตํ กตฺถจิ ตํ ยถาฯ

๒๐๖.

หํสี’วา’ยํ สสี ภินฺน, ลิงฺคา, กาสํ สรานิ’ว;

วิชาติ วจนา, หีนา, สา’ว ภตฺโต ภโฏ’ธิเปฯ

๒๐๗.

ขชฺโชโต ภาณุมาลี’ว, วิภาติ”ตฺยธิโกปมาฯ

อผุฏฺฐตฺถา “พลมฺโพธิ, สาคโร วิย สํขุภิฯ”

๒๐๘.

จนฺเท กลงฺโก ภิงฺโค’เว’, ตฺยุ’ปมาเปกฺขินี อยํ;

ขณฺฑิตา เกรวา’กาโร, สกลงฺโก นิสากโรฯ

 

๒๐๙.

อิจฺเจวมาทิรูเปสุ, ภวนฺติ วิคตา’ทรา;

กโรนฺติ จา’ทรํ ธีรา, ปโยเค กฺวจิ เท’ว ตุฯ

๒๑๐.

อิตฺถียํ’วา’ชโน ยาติ, วทตฺเย’สา ปุมา วิย;

ปิโย ปาณา อิวา’ยํ เม, วิชฺชา ธน’มิว’จฺจิตาฯ

๒๑๑.

ภวํ วิย มหีปาล, เทวราชา วิโรจเต;

อล’มํสุมโต กจฺฉํ, เตชสา โรหิตุํ อยํฯ

๒๑๒.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, อเภทสฺส นิรูปนา;

อุปมา’ว ติโรภูต, เภทา รูปก มุจฺจเตฯ

๒๑๓.

อเสส วตฺถุ วิสยํ, เอกเทส วิวุตฺติ จ;

ตํ ทฺวิธา ปุน ปจฺเจกํ, สมาสาทิวสา ติธาฯ

 

อเสสวตฺถุวิสยสมาส

๒๑๔.

องฺคุลิทล สํโสภึ, นขทีธิติ เกสรํ;

สิรสา น ปิลนฺธนฺติ, เก มุนินฺท ปท’มฺพุชํฯ

 

อเสสวตฺถุวิสยอสมาส

๒๑๕.

รตนานิ คุณา ภูรี, กรุณา สีตลํ ชลํ;

คมฺภีรตฺต มคาธตฺตํ, ปจฺจกฺโข’ยํ ชิโน’มฺพุธิฯ

 

อเสสวตฺถุวิสยมิสฺสก

๒๑๖.

จนฺทิกา มนฺทหาสา เต, มุนินฺท! วทนิ’นฺทุโน;

ปโพธยตฺย’ยํ สาธุ, มโน กุมุท กานนํฯ

๒๑๗.

อเสสวตฺถุวิสเย, ปเภโท รูปเก อยํ;

เอกเทสวิวุตฺติมฺหิ, เภโท ทานิ ปวุจฺจติฯ

 

เอกเทสวิวุตฺติสมาส

๒๑๘.

วิลาส หาส กุสุมํ, รุจิรา’ธร ปลฺลวํ;

สุขํ เก วา น วินฺทนฺติ, ปสฺสนฺตา มุนิโน มุขํฯ

 

เอกเทสวิวุตฺติอสมาส

๒๑๙.

ปาททฺวนฺทํ มุนินฺทสฺส, ททาตุ วิชยํ ตว;

นขรํสี ปรํ กนฺตา, ยสฺส ปาปชยทฺธชาฯ

 

เอกเทสวิวุตฺติมิสฺสก

 

๒๒๐.

สุนิมฺมลกโปลสฺส, มุนินฺท วทนิ’นฺทุโน;

สาธุ’ปฺปพุทฺธ หทยํ, ชาตํ เกรว กานนํฯ

๒๒๑.

รูปกานิ พหูนฺเย’ว ‚, ยุตฺตา, ยุตฺตาทิเภทโต;

วิสุํ น ตานิ วุตฺตานิ, เอตฺเถ’ว’นฺโตคธานิ’ติฯ

๒๒๒.

จนฺทิมา’กาสปทุม”, มิจฺเจตํ ขณฺฑรูปกํ;

ทุฏฺฐ, “มมฺโพรุหวนํ, เนตฺตานิ’จฺจา”ทิ สุนฺทรํฯ

๒๒๓.

ปริยนฺโต วิกปฺปานํ, รูปกสฺโส’ปมาย จ;

นตฺถิ ยํ เตน วิญฺเญูยฺยํ, อวุตฺต มนุมานโตฯ

๒๒๔.

ปุนปฺปุน มุจฺจารณํ ‚, ยมตฺถสฺส, ปทสฺส จ;

อุภเยสญฺจ วิญฺเญูยฺยา, สา’ย’มาวุตฺติ นามโตฯ

 

อตฺถาวุตฺติ

๒๒๕.

มโน หรติ สพฺเพสํ, อาททาติ ทิสา ทส;

คณฺหาติ นิมฺมลตฺตญฺจ, ยโสราสิ ชินสฺส’ยํฯ

 

ปทาวุตฺติ

๒๒๖.

วิภาเสนฺติ ทิสา สพฺพา, มุนิโน เทหกนฺติโย;

วิภา เสนฺติ จ สพฺพาปิ, จนฺทาทีนํ หตา วิยฯ

 

อุภยาวุตฺติ

๒๒๗.

ชิตฺวา วิหรติ กฺเลส, ริปุํ โลเก ชิโน อยํ;

วิหรตฺย’ริวคฺโค’ยํ, ราสิภูโต’ว ทุชฺชเนฯ

๒๒๘.

เอกตฺถ วตฺตมานมฺปิ, สพฺพวากฺโย’ปการกํ;

ทีปกํ นาม ตํ จาทิ, มชฺฌ, นฺตวิสยํ ติธาฯ

 

อาทิ ทีปก

๒๒๙.

อกาสิ พุทฺโธ เวเนยฺย, พนฺธูน มมิโต’ทยํ;

สพฺพปาเปหิ จ สมํ, เนกติตฺถิยมทฺทนํฯ

 

มชฺเฌ ทีปก

๒๓๐.

ทสฺสนํ มุนิโน สาธุ, ชนานํ ชายเต’มตํ;

ตท’ญฺเญูสํ ตุ ชนฺตูนํ, วิสํ นิจฺโจ’ปตาปนํฯ

 

อนฺตทีปก

๒๓๑.

อจฺจนฺต กนฺต ลาวณฺย, จนฺทา’ตป มโนหโร;

ชินา’นนิ’นฺทุ อินฺทุ จ, กสฺส นา’นนฺทโก ภเวฯ

 

มาลาทีปก

๒๓๒.

โหตา’วิปฺปฏิสาราย, สีลํ, ปาโมชฺชเหตุ โส;

ตํ ปีติเหตุ, สา จา’ยํ, ปสฺสทฺธฺยา’ทิ ปสิทฺธิธิยาฯ

๒๓๓.

อิจฺจา’ทิทีปกตฺเตปิ, ปุพฺพํ ปุพฺพ มเปกฺขินี;

วากฺยมาลา ปวตฺตาติ, ตํ มาลาทีปกํ มตํฯ

๒๓๔.

อเนเน’ว’ปฺปกาเรน, เสสาน มปิ ทีปเก;

วิกปฺปานํ วิธาตพฺพา, นุคติ สุทฺธพุทฺธิภิฯ

๒๓๕.

วิเสส วจนิ’จฺฉายํ, นิเสธวจนํ ตุ ยํ;

อกฺเขโป นาม โสยญฺจ, ติธา กาลปฺปเภทโตฯ

๒๓๖.

เอกากี’ เนกเสนํ ตํ, มารํ ส วิชยี ชิโน;

กถํ ต มถวา ตสฺส, ปารมีพล มีทิสํฯ

อตีตกฺเขโปฯ

๒๓๗.

กึ จิตฺเต’ชาสมุคฺฆาตํ, อปตฺโต’สฺมีติ ขิชฺชเส;

ปณาโม นนุ โส เย’ว, สกิมฺปิ สุคเต คโตฯ

วตฺตมานกฺเขโปฯ

๒๓๘.

สจฺจํ น เต คมิสฺสนฺติ, สิวํ สุชนโคจรํ;

มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปริกฺกนฺต ‚, มานสา เย สุทุชฺชนาฯ

อนาคตกฺเขโปฯ

๒๓๙.

เญูยฺโย อตฺถนฺตรนฺยาโส, โย,ญฺญวากฺยตฺถสาธโน;

สพฺพพฺยาปี วิเสสฏฺโฐ, หิวิสิฏฺฐ’สฺส เภทโตฯ

 

หิ รหิต สพฺพพฺยาปี

๒๔๐.

เตปิ โลกหิตา สตฺตา, สูริโย จนฺทิมา อปิ;

อตฺถํ ปสฺส คมิสฺสนฺติ, นิยโม เกน ลงฺฆฺยเตฯ

 

หิ สหิต สพฺพพฺยาปี

๒๔๑.

สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, วสี โสปิ มุนิสฺสโร;

คโต’ว นิพฺพุตึ สพฺเพ, สงฺขารา น หิ สสฺสตาฯ

 

หิ รหิต วิเสสฏฺฐ

๒๔๒.

ชิโน สํสารกนฺตารา, ชนํ ปาเปติ ‚ นิพฺพุตึฯ

นนุ ยุตฺตา คติ สา’ยํ, เวสารชฺช สมงฺคินํฯ

 

หิ สหิต วิเสสฏฺฐ

๒๔๓.

สุรตฺตํ เต’ธรผุฏํ, ชิน! รญฺเชติ มานสํ;

สยํ ราคปรีตา หิ, ปเร รญฺเชนฺติ สงฺคเตฯ

๒๔๔.

วาจฺเจ คมฺเม ถ วตฺถูนํ, สทิสตฺเต ปเภทนํ;

พฺยติเรโก’ย’มปฺเย’โก, ภยเภทา จตุพฺพิโธฯ

 

วาจฺจเอกพฺยติเรก

๒๔๕.

คมฺภีรตฺต มหตฺตาทิ, คุณา ชลธินา ชิน!;

ตุลฺโย ตฺว มสิ เภโท ตุ, สรีเรเน’ทิเสน เตฯ

 

วาจฺจ อุภยพฺยติเรก

๒๔๖.

มหาสตฺตา’ติคมฺภีรา, สาคโร สุคโตปิ จ;

สาคโร’ญฺชนสงฺกาโส, ชิโน จามีกรชฺชุติฯ

 

คมฺมเอกพฺยติเรก

๒๔๗.

น สนฺตาปาปหํ เนวิ, จฺฉิตทํ มิคโลจนํ;

มุนินฺท! นยนทฺวนฺทํ, ตว ตคฺคุณ ภูสิตํฯ

 

คมฺมอุภยพฺยติเรก

๒๔๘.

มุนินฺทานน มมฺโภช, เมสํ นานตฺต มีทิสํ;

สุวุตฺตา’มตสนฺทายี, วทนํ เน’ทิส’มฺพุชํฯ

๒๔๙.

ปสิทฺธิธํ การณํ ยตฺถ, นิวตฺเตตฺวา’ ญาการณํ;

สาภาวิกตฺต มถวา, วิภาพฺยํ สา วิภาวนาฯ

 

การณนฺตรวิภาวนา

๒๕๐.

อนญฺชิตา’สิตํ เนตฺตํ, อธโร รญฺชิตา’รุโณ;

สมานตา ภมุ จา’ยํ, ชินา’นาวญฺจิตา ตวฯ

 

สาภาวิก วิภาวนา

๒๕๑.

น โหติ ขลุ ทุชฺชนฺย, มปิ ทุชฺชนสงฺคเม;

สภาวนิมฺมลตเร, สาธุชนฺตูน เจตสิฯ

๒๕๒.

ชนโก, ญาปโก เจติ, ทุวิธา เหตโว สิยุํฯ

ปฏิสงฺขรณํ เตสํ, อลงฺการตาโย’ทิตํฯ

๒๕๓.

ภาวา’ภาว กิจฺจวสา, จิตฺตเหตุวสาปิ จ;

เภทา’นนฺตา อิทํ เตสํ, มุขมตฺต นิทสฺสนํฯ

๒๕๔.

ปรมตฺถปกาเส’ก, รสา สพฺพมโนหรา;

มุนิโน เทสนา’ยํ เม, กามํ โตเสติ มานสํฯ

ภาวกิจฺโจ การกเหตุฯ

๒๕๕.

ธีเรหิ สห สํวาสา, สทฺธมฺมสฺสา’ภิโยคโต;

นิคฺคเหนิ’นฺทฺริยานญฺจ, ทุกฺขสฺสุ’ปสโม สิยาฯ

อภาวกิจฺโจ การกเหตุฯ

๒๕๖.

มุนินฺท’จนฺท สํวาทิ, กนฺตภาโว’ปโสภินา;

มุเขเน’ว สุโพธํ เต, มนํ ปาปา’ภินิสฺสฏํฯ

ภาวกิจฺโจ ญาปกเหตุฯ

๒๕๗.

สาธุหตฺถา’รวินฺทานิ, สงฺโกจยติ เต กถํ;

มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, ราคพาลา’ตโป ผุสํ?

อยุตฺตการี จิตฺตเหตุฯ

๒๕๘.

สงฺโกจยนฺติ ชนฺตูนํ, ปาณิปงฺเกรุหานิ’ห;

มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, นข จนฺทาน’ มํสโวฯ

 

ยุตฺตการี จิตฺตเหตุฯ

๒๕๙.

อุทฺทิฏฺฐานํ ปทตฺถานํ, อนุทฺเทโส ยถากฺกมํ;

สงฺขฺยาน’มิติ นิทฺทิฏฺฐํ, ยถาสงฺขฺยํ กโมปิ จฯ

๒๖๐.

อาลาป หาส ลีฬาหิ, มุนินฺท! วิชยา ตว;

โกกิลา กุมุทานิ โจ-, ปเสวนฺเต วนํ ชลํฯ

๒๖๑.

สิยา ปิยตรํ นาม, อตฺถรูปสฺส กสฺสจิ;

ปิยสฺสา’ติสเยเน’ตํ, ยํ โหติ ปฏิปาทนํฯ

๒๖๒.

ปีติยา เม สมุปฺปนฺนา, สนฺต! สนฺทสฺสนา ตว;

กาเลนา’ยํ ภเว ปีติ, ตเว’ว ปุน ทสฺสนาฯ

๒๖๓.

วณฺณิเตโน’ปมาเนน, วุตฺยา’ธิปฺเปต วตฺถุโน;

สมาสวุตฺติ นามา’ยํ, อตฺถ สงฺเขป รูปโตฯ

๒๖๔.

สา’ยํ วิเสสฺยมตฺเตน, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนา;

อตฺเถ’ว อปรา ปฺย’ตฺถิ, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนาฯ

 

อภินฺนวิเสสน

๒๖๕.

วิสุทฺธา’มตสนฺทายี, ปสตฺถรตนา’ลโย;

คมฺภีโร จา’ย’ มมฺโพธิ, ปุญฺเญูนา’ปาทิโต มยาฯ

 

ภินฺนาภินฺนวิเสสน

๒๖๖.

อิจฺฉิต’ตฺถปโท สาโร, ผลปุปฺโผ’ปโสภิโต;

สจฺฉาโย’ย’มปุพฺโพว กปฺปรุกฺโข สมุฏฺฐิโตฯ

๒๖๗.

สาครตฺเตน สทฺธมฺโม, รุกฺขตฺเตโน’ทิโต ชิโน;

สพฺเพ สาธารณา ธมฺมา, ปุพฺพตฺรา’ญฺญตฺร ตุ’ตฺตยํฯ

๒๖๘.

วตฺถุโน’ญฺญปฺปกาเรน, ฐิตา วุตฺติ ตท’ญฺญถา;

ปริกปฺปียเต ยตฺถ, สา โหติ ปริกปฺปนาฯ

๒๖๙.

อุปมา’พฺภนฺตรตฺเตน, กิริยาทิวเสน จ;

กเมโน’ทาหริสฺสามิ, วิวิธา ปริกปฺปนาฯ

 

อุปมาพฺภนฺตรปริกปฺปนา

๒๗๐.

อิจฺฉาภงฺคา’ตุรา’สีนา, ตา’ตินิจฺจล มจฺฉรา;

วสํ เนนฺติ’ว ธีรํ ตํ, ตทา โยคา’ภิโยคโตฯ

 

กฺริยาปริกปฺปนา

๒๗๑.

คชํ มาโร สมารุฬฺโห, ยุทฺธาย’จฺจนฺต’มุนฺนตํ;

มคฺค มนฺเวสตี นูน, ชินภีโต ปลายิตุํฯ

 

คุณปริกปฺปนา

๒๗๒.

มุนินฺท! ปาททฺวนฺเท เต, จารุ ราชิว สุนฺทเร;

มญฺเญู ปาปา’ภิ’สมฺมทฺท, ชาตโสเณน โสณิมาฯ

๒๗๓.

มญฺเญู, สงฺเก, ธุวํ, นูน, มิว, มิจฺเจว มาทิหิ;

สา’ยํ พฺยญฺชียเต กฺวา’ปิ, กฺวา’ปิ วากฺเยน คมฺยเตฯ

 

คมฺมปริกปฺปนา

๒๗๔.

ทยา สญฺชาต สรสา, เทหา นิกฺขนฺตกนฺติโย;

ปีเณนฺตา ชิน! เต สาธุ, ชนํ สรสตํ นยุํฯ

๒๗๕.

อารพฺภนฺตสฺส ยํกิญฺจิ, กตฺตุํ ปุญฺญวสา ปุน;

สาธน’นฺตรลาโภ โย, ตํ วทนฺติ สมาหิตํฯ

๒๗๖.

มารา’ริภงฺคา’ภิมุข, มานโส ตสฺส สตฺถุโน;

มหามหี มหารวํ, รวี’ย’มุปการิกาฯ

๒๗๗.

อวตฺวา’ภิมตํ ตสฺส, สิทฺธิธิยา ทสฺสน’ญฺญถา;

วทนฺติ ตํ ‘ปริยาย, วุตฺตี’ติ สุจิพุทฺธโยฯ

๒๗๘.

วิวฏ’งฺคณนิกฺขิตฺตํ, ธน’มารกฺข วชฺชิตํ;

ธนกาม! ยถากามํ, ตุวํ คจฺฉ ยทิจฺฉสิฯ

๒๗๙.

ถุตึ กโรติ นินฺทนฺโต, วิย ตํ พฺยาชวณฺณนํ;

โทสา’ภาสา คุณา เอว, ยนฺติ สนฺนิธิ มตฺร หิฯ

๒๘๐.

สญฺจาเลตุ มลํ ตฺวํ’สิ, ภุสํ กุวลยา’ขิลํ;

วิเสสํ ตาวตา นาถ!, คุณานํ เต วทาม กึ?

๒๘๑.

วิเสสิ’จฺฉายํ ทพฺพสฺส, กฺริยา, ชาติ, คุณสฺส จ;

เวกลฺลทสฺสนํ ยตฺร, วิเสโส นาม ยํ ภเวฯ

๒๘๒.

น รถา, น จ มาตงฺคา, น หยา, น ปทาตโย;

ชิโต มาราริ มุนินา, สมฺภาราวชฺชเนน หิฯ

ทพฺพวิเสสวุตฺติฯ

๒๘๓.

น พทฺธา ภูกุฏิ, เนว, ผุริโต ทสนจฺฉโท;

มาราริภงฺคํ จา’กาสิ, มุนิ วีโร วโร สยํฯ

กฺริยาวิเสสวุตฺติฯ

๒๘๔.

น ทิสาสุ พฺยาตฺตา ‚ รํสิ, นา’โลโก โลกปตฺถโฏ;

ตถาปฺย’นฺธตมหรํ, ปรํ สาธุสุภาสิตํฯ

ชาติวิเสสวุตฺติฯ

๒๘๕.

น ขรํ, น หิ วา ถทฺธํ, มุนินฺท! วจนํ ตว;

ตถาปิ คาฬฺหํ ขณติ, นิมฺมูลํ ชนตามทํฯ

คุณวิเสสวุตฺติฯ

๒๘๖.

ทสฺสียเต’ติริตฺตํ ตุ, สูรวีรตฺตนํ ยหึ;

วทนฺติ วิญฺญู วจนํ, รุฬฺหาหงฺการ มีทิสํฯ

๒๘๗.

ทเม นนฺโทปนนฺทสฺส, กึ เม พฺยาปารทสฺสนา?

ปุตฺตา เม ปาทสมฺภตฺตา, สชฺชา สนฺเต’ว ตาทิเสฯ

๒๘๘.

สิเลโส วจนา’เนกา, ภิเธยฺเย’กปทายุตํ;

อภินฺนปทวากฺยาทิ, วสา เตธา’ย มีริโตฯ

๒๘๙.

อนฺธตมหโร หารี, สมารุฬฺโห มโหทยํ;

ราชเต รํสิมาลี’ยํ, ภควา โพธยํ ชเนฯ

 

อภินฺนปทวากฺยสิเลโสฯ

๒๙๐.

สารทา’มลกา’ภาโส, สมานีต ปริกฺขโย;

กุมุทา’กรสมฺโพโธ, ปีเณติ ชนตํ สุธีฯ

ภินฺนปทวากฺยสิเลโสฯ

๒๙๑.

สมาหิต’ตฺตวินโย, อหีน มท มทฺทโน;

สุคโต วิสทํ ปาตุ, ปาณินํ โส วินายโกฯ

ภินฺนาภินฺนปทวากฺยสิเลโสฯ

๒๙๒.

วิรุทฺธา, วิรุทฺธา, ภินฺน, กมฺมา, นิยมวา, ปโร;

นิยม’กฺเขปวจโน, อวิโรธิ, วิโรธฺย’ปิฯ

๒๙๓.

โอจิตฺย สมฺโปสกาทิ, สิเลโส, ปทชา’ทิ ‚ ปิ;

เอสํ นิทสฺสเนสฺเว’ว, รูป มาวิ ภวิสฺสติฯ

 

วิรุทฺธกมฺมสิเลส

๒๙๔.

สวเส วตฺตยํ โลกํ, อขิลํ กลฺลวิคฺคโห;

ปราภวติ มาราริ, ธมฺมราชา วิชมฺภเตฯ

 

อวิรุทฺธกมฺมสิเลส

๒๙๕.

สภาวมธุรํ ปุญฺญ วิเสโส’ทย สมฺภวํ;

สุณนฺติ วาจํ มุนิโน, ชนา ปสฺสนฺติ จา’มตํฯ

 

อภินฺนกมฺมสิเลส

๒๙๖.

อนฺธการา’ปหาราย, สภาว มธุราย จ;

มโน ปีเณติ ชนฺตูนํ, ชิโน วาจาย ภาย จฯ

 

นิยมวนฺตสิเลส

๒๙๗.

เกส’กฺขีนํ’ว กณฺหตฺตํ, ภมูนํเยว วงฺกตา;

ปาณิปาทา’ธรานํ’ว, มุนินฺทสฺสา’ภิรตฺตตาฯ

 

นิยมกฺเขปสิเลส

๒๙๘.

ปาณิปาทา’ธเรสฺเว’ว, สาราโค ตว ทิสฺสติ;

ทิสฺสเต โส’ย มถวา, นาถ! สาธุคุเณสฺว’ปิฯ

 

อวิโรธิสิเลส

๒๙๙.

สลกฺขโณ’ติสุภโค, เตชสฺสี นิยโต’ทโย;

โลเกโส ชิตสํกฺเลโส, วิภาติ สมณิสฺสโรฯ

 

วิโรธิสิเลส

๓๐๐.

อสโมปิ สโม โลเก, โลเกโสปิ นรุตฺตโม;

สทโย ปฺย’ทโย ปาเป, จิตฺตา’ยํ มุนิโน คติฯ

 

โอจิตฺยสมฺโปสกปทสิเลส

๓๐๑.

สํสารทุกฺโข’ปหตา, วนตา ชนตา ตฺวยิ;

สุข มิจฺฉิต มจฺจนฺตํ, อมตนฺทท! วินฺทติฯ

๓๐๒.

คุณยุตฺเตหิ วตฺถูหิ, สมํ กตฺวาน กสฺสจิ;

สํกิตฺตนํ ภวติ ยํ, สา มตา ตุลฺยโยคิตาฯ

๓๐๓.

สมฺปตฺตสมฺมโท โลโก, สมฺปตฺตา’โลกสมฺปโท;

อุโภหิ รํสิมาลี จ, ภควา จ ตโมนุโทฯ

๓๐๔.

อตฺถนฺตรํ สาธยตา, กิญฺจิ ตํ สทิสํ ผลํ;

ทสฺสียเต อสนฺตํ วา, สนฺตํ วา ตํ นิทสฺสนํฯ

 

อสนฺตผลนิทสฺสน

๓๐๕.

อุทยา สมณินฺทสฺส, ยนฺติ ปาปา ปราภวํ;

ธมฺมราชวิรุทฺธานํ, สูจยนฺตา ทุร’นฺตตํฯ

 

สนฺตผลนิทสฺสน

๓๐๖.

สิโร นิกฺขิตฺต จรโณ, จฺฉริยาน’มฺพุชาน’ยํ;

ปรม’พฺภุตตํ โลเก, วิญฺญาเปต’ตฺตโน ชิโนฯ

๓๐๗.

วิภูติยา มหนฺตตฺตํ, อธิปฺปายสฺส วา สิยา;

ปรมุกฺกํสตํ ยาตํ, ตํ มหนฺตตฺต มีริตํฯ

 

วิภูติมหนฺตตฺต

๓๐๘.

กิรีฏ รตน’จฺฉายา, นุวิทฺธา’ตป วารโณ;

ปุรา ปรํ สิรึ วินฺทิ, โพธิสตฺโต’ ภินิกฺขมาฯ

 

อธิปฺปายมหนฺตตฺต

๓๐๙.

สตฺโต สมฺโพธิยํ โพธิ, สตฺโต สตฺตหิตาย โส;

หิตฺวา สฺเนหรสาพนฺธ, มปิ ราหุลมาตรํฯ

๓๑๐.

โคเปตฺวา วณฺณนียํ ยํ, กิญฺจิ ทสฺสียเต ปรํ;

อสมํ วา สมํ ตสฺส, ยทิ สา วญฺจนา มตาฯ

 

อสมวญฺจนา

๓๑๑.

ปุรโต น สหสฺเสสุ, น ปญฺเจสุ จ ตาทิโน;

มาโร ปเรสุ ตสฺเส’สํ, สหสฺสํ ทสวฑฺฒิตํฯ

 

สมวญฺจนา

๓๑๒.

วิวาท มนุยุญฺชนฺโต, มุนินฺทวทนิ’นฺทุนา;

สมฺปุณฺโณ จนฺทิมา นา’ยํ, ฉตฺต เมตํ มโนภุโนฯ

๓๑๓.

ปรานุวตฺตนาทีหิ, นิพฺพินฺเทนิ’ห ยา กตา;

ถุติ ร’ปฺปกเต สา’ยํ, สิยา อปฺปกตตฺถุติฯ

๓๑๔.

สุขํ ชีวนฺติ หริณา, วเนสฺว’ปรเสวิโน;

อนายาโส ปลาเภหิ, ชลทพฺภงฺกุราทิภิฯ

๓๑๕.

อุตฺตรํ อุตฺตรํ ยตฺถ, ปุพฺพปุพฺพวิเสสนํ;

สิยา เอกาวลิ สา’ยํ, ทฺวิธา วิธิ, นิเสธโตฯ

 

วิธิเอกาวลิ

๓๑๖.

ปาทา นขาลิ รุจิรา, นขาลิ รํสิ ภาสุรา;

รํสีตโมปหาเน’ก, รสา โสภนฺติ สตฺถุโนฯ

 

นิเสธเอกาวลิ

๓๑๗.

อสนฺตุฏฺโฐ ยติ เนว, สนฺโตโส นา’ลยาหโต;

นา’ลโย โย ส ชนฺตูนํ, นา’นนฺต พฺยสนา วโหฯ

๓๑๘.

ยหึ ภูสิย ภูสตฺตํ, อญฺญมญฺญูํ ตุ วตฺถุนํ;

วินา’ว สทิสตฺตํ ตํ, อญฺญมญฺญวิภูสนํฯ

๓๑๙.

พฺยามํ’สุ มณฺฑลํ เตน, มุนินา โลกพนฺธุนา;

มหนฺตึ วินฺทตี กนฺตึ, โสปิ เตเนว ตาทิสึฯ

๓๒๐.

กถนํ สหภาวสฺส, กฺริยาย จ, คุณสฺส จ;

สหวุตฺตี’ติ วิญฺเญูยฺยํ, ต’ทุทาหรณํ ยถาฯ

 

กฺริยาสหวุตฺติ

๓๒๑.

ชลนฺติ จนฺทรํสีหิ, สมํ สตฺถุ นขํ สโว;

วิชมฺภติ จ จนฺเทน, สมํ ตมฺมุขจนฺทิมาฯ

 

คุณสหวุตฺติ

๓๒๒.

ชิโน’ทเยน มลีนํ, สห ทุชฺชน เจตสา;

ปาปํ ทิสา สุวิมลา, สห สชฺชน เจตสาฯ

๓๒๓.

วิโรธีนํ ปท’ตฺถานํ, ยตฺถ สํสคฺคทสฺสนํ;

สมุกฺกํสา’ภิธานตฺถํ, มตา สา’ยํ วิโรธิตาฯ

๓๒๔.

คุณา สภาว มธุรา, อปิ โลเก’ก พนฺธุโน;

เสวิตา ปาป เสวีนํ, สมฺปทูเสนฺติ มานสํฯ

๓๒๕.

ยสฺส กสฺส จิ ทาเนน, ยสฺส กสฺส จิ วตฺถุโน;

วิสิฏฺฐสฺส ย มาทานํ, ‘ปริวุตฺตี’ติ สา มตาฯ

๓๒๖.

ปุรา ปเรสํ ทตฺวาน, มนุญฺญูํ นยนาทิกํ;

มุนินา สมนุปฺปตฺตา, ทานิ สพฺพญฺญูุตาสิรีฯ

๓๒๗.

กิญฺจิ ทิสฺวาน วิญฺญาตา, ปฏิปชฺชติ ตํสมํ;

สํสยา’ปคตํ วตฺถุํ, ยตฺถ โส’ยํ ภโม มโตฯ

๓๒๘.

สมํ ทิสาสุ’ชฺชลาสุ, ชิน ปาท นขํ’สุนา;

ปสฺสนฺตา อภินนฺทนฺติ, จนฺทา’ตป มนา ชนาฯ

๓๒๙.

ปวุจฺจเต ยํ นามาทิ, กวีนํ ภาวโพธนํ;

เยน เกนจิ วณฺเณน, ภาโว นามา’ย มีริโตฯ

๓๓๐.

นนุ เตเย’ว สนฺตาโน, สาครา น กุลาจลา;

มนมฺปิ มริยาทํ เย, สํวฏฺเฏปิ ชหนฺติ โนฯ

๓๓๑.

องฺคงฺคิ ภาวา สทิส, พลภาวา จ พนฺธเน;

สํสคฺโค’ลงฺกตีนํ โย, ตํ ‘มิสฺส’นฺติ ปวุจฺจติฯ

 

องฺคงฺคีภาวมิสฺส

๓๓๒.

ปสตฺถา มุนิโน ปาท, นข รํสิ มหานที;

อโห! คาฬฺหํ นิมุคฺเคปิ, สุขยตฺเย’ว เต ชเนฯ

 

สทิส พล ภาว มิสฺส

๓๓๓.

เวโส สภาว มธุโร, รูปํ เนตฺต รสายนํ;

มธู’ว มุนิโน วาจา, น สมฺปีเณติ กํ ชนํฯ

๓๓๔.

อาสี นาม สิยา’ตฺถสฺส, อิฏฺฐสฺสา’สีสนํ ยถา;

ติโลเก’กคติ นาโถ, ปาตุ โลก มปายโตฯ

๓๓๕.

รส’ปฺปตีติ ชนกํ, ชายเต ยํ วิภูสนํ;

รสวนฺต’นฺติ ตํ เญูยฺยํ, รสวนฺต วิธานโตฯ

๓๓๖.

ราคา’นต’พฺภุต สโรช มุขํ ธราย,

ปาทา ติโลกครุโน’ธิก พนฺธราคา;

อาทาย นิจฺจสรเสน กเรน คาฬฺหํ,

สญฺจุมฺพยนฺติ สตตา’หิต สมฺภเมนฯ

๓๓๗.

อิจฺจา’นุคมฺม ปุริมาจริยา’นุภาวํ,

สงฺเขปโต นิคทิโต’ย มลงฺกตีนํ;

เภโท’ปรูปริ กวีหิ วิกปฺปิยานํ,

โก นาม ปสฺสิตุ มลํ ขลุ ตาส มนฺตํฯ

 

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิ วิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

อตฺถาลงฺการาวโพโธ นาม

จตุตฺโถ ปริจฺเฉโทฯ

team1
team2
team3
team4
team5
team6
team7
team8
team9
team10
team11
team12
team12
team12
team12