Beitragsseiten

ภูวาทิคณ

 

สรนฺตธาตุ

 

อาการนฺตธาตุรูป

 

อิโต ปฏฺฐาย สรนฺตธาตุโย สรานุกฺกเมน, พฺยญฺชนนฺตธาตุโย อกฺขรานุกฺกเมน วุจฺจนฺเตฯ

 

กจฺจายนคนฺเถ อเนกสฺสรธาตุโย อิธ พฺยญฺชนนฺตธาตุโย นามฯ ตสฺมา อิธ ธาตฺวนฺตสรโลปกิจฺจํ นาม นตฺถิฯ

 

ขา, ขฺยา-กถเน, คา-สทฺเท, ฆา-คนฺโธปาทาเน, ญา-ปญฺญายเน อวโพธเน จ, ฐา-คตินิวตฺติยํ, ตา-ปาลเน, ถา-ฐาเน, ทา-ทาเน, ธา-ธารเณ, ปา-ปาเน, ผา-วุทฺธิยํ, ภา-ทิตฺติยํ, มา-มาเน, ยา-คติยํ, ลา-อาทาเน เฉทเน จ, วา-คติ, พนฺธ, คนฺธเนสุ, สา-อสฺสาทเน ตนุกรเณ อนฺตกมฺมนิ จ, หา-จาเค, นฺหา-โสเจยฺเยฯ

 

ตฺยาทฺยุปฺปตฺติ, กตฺตริโล, มหาวุตฺตินา สเร ปเร อาทนฺตมฺหา กฺวจิ ยาคโม, อกฺขาติฯ ปรสฺสรโลโป, อกฺขายติ, กฺริยํ อาขฺยาติ, อาขฺยายติ, ชาติํ อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต [สุ. นิ. ๔๒๓], สงฺคายติ, สงฺคายิํสุ มเหสโย [วิ. . อฏฺฐ. คนฺถารมฺภกถา], คนฺธํ ฆายติ, ปญฺญายติ, ปญฺญายนฺติ, ปญฺญายตุ, ปญฺญายนฺตุฯ

 

กมฺเม กฺโย, ธมฺโม ญายติ, ธมฺมา ญายนฺติ, วิญฺญายติ, วิญฺญายนฺติฯ

 

ปโยชกพฺยาปาเร-ณาปิ, ญาเปติ, ญาเปนฺติ, ญาปยติ, ญาปยนฺติฯ

 

กมฺเม-ญาปียติ, ญาปียนฺติ, ฐาติ, ฐานฺติ, โอปุปฺผา ปทฺมา ฐานฺติ, มาลาว คนฺถิตา ฐานฺติ, ธชคฺคาเนว ทิสฺสเร [ชา. .๒๒.๑๙๘๙]

 

๖๐๕. ญฺจีลสฺเส [. ๕๑๐; รู. ๔๘๗; นี. ๑๐๒๓]

 

ญานุพนฺธสฺส อีอาคมสฺส จ กตฺตริ วิหิตสฺส ลปจฺจยสฺส จ กฺวจิ เอตฺตํ โหตีติ ลสฺส เอตฺตํฯ

 

อธิฏฺเฐติ, อธิฏฺเฐนฺติฯ

 

๖๐๖. ฐาปานํ ติฏฺฐปิวา [. ๔๖๘-; รู. ๔๙๒-; นี. ๙๔๙]

 

ฐา, ปานํ ติฏฺฐ, ปิวา โหนฺติ นฺต, มาน, ตฺยาทีสุฯ

 

ติฏฺฐติ, ติฏฺฐนฺติฯ

 

๖๐๗. ปาทิโต ฐาสฺส วา ฐโห กฺวจิ [. ๕๑๗; รู. ๔๘๘; นี. ๑๑๐๕]

 

ปาทโย อุปสคฺคา ปาทิ นาม, ปาทิโต ปรสฺส ฐาสฺส ฐโห โหติ วา กฺวจิฯ

 

สณฺฐหติ, สณฺฐหนฺติ, สณฺฐาติ, สณฺฐานฺติ, อุปฏฺฐหติ, อุปฏฺฐหนฺติ, อุปฏฺฐาติ, อุปฏฺฐานฺติฯ

 

กมฺเม –

 

๖๐๘. อญฺญาทิสฺสิ กฺเย [. ๕๐๒; รู. ๔๙๓; นี. ๑๐๑๕; ‘อญฺญาทิสฺสาสีกฺเย’ (พหูสุ)]

 

ญาทิโต อญฺญสฺส อาการนฺตกฺริยตฺถสฺส อิ โหติ กฺเย ปรมฺหิฯ

 

อธิฏฺฐียติ, อธิฏฺฐียนฺติ, อุปฏฺฐียติ, อุปฏฺฐียนฺติฯ

 

อญฺญาทิสฺสาติ กึ? ญายติ, ญายนฺติ, อากฺขายติ, อากฺขายนฺติ, อาขฺยายติ, อาขฺยายนฺติฯ

 

ณาปิมฺหิ-ปติฏฺฐาเปติ, ปติฏฺฐาเปนฺติ, ปติฏฺฐาปยติ, ปติฏฺฐาปยนฺติฯ

 

อชฺฌตฺตนิมฺหิ วิกปฺเปน สาคโม, อฏฺฐาสิ, ปติฏฺฐาสิ, อธิฏฺฐหิ, อธิฏฺฐาสิ, อธิฏฺเฐสิ, สณฺฐหิ, สณฺฐาสิ, อุปฏฺฐหิ, อุปฏฺฐาสิฯ

 

อุํสฺสิํสฺวํสู’ติ อุํสฺส อิํสุ, อํสุ, อธิฏฺฐหิํสุ, สณฺฐหิํสุ, อุปฏฺฐหิํสุฯ อตฺถเมนฺตมฺหิ สูริเย, วาฬา ปนฺเถ อุปฏฺฐหุํ [ชา. .๒๒.๒๑๘๖]ฯ อฏฺฐํสุ, อุปฏฺฐหํสุฯ

 

ปรฉกฺเก-อฏฺฐา พุทฺธสฺส สนฺติเก [สุ. นิ. ๔๓๑]

 

กมฺเม-อธิฏฺฐิยิ, อธิฏฺฐิยิํสุ, อุปฏฺฐิยิ, อุปฏฺฐิยิํสุฯ

 

ณาปิมฺหิ-ปติฏฺฐาเปสิ, ปติฏฺฐาปยิ, สณฺฐาเปสิ, สณฺฐาปยิฯ

 

เอโอนฺตาสุ’นฺติ อุํสฺสสุํ, สรโลโป, อฏฺฐาสุํ, อุปฏฺฐาสุํ, ปติฏฺฐาเปสุํ, สณฺฐาเปสุํ, ปติฏฺฐาปยุํ, สณฺฐาปยุํ, ปติฏฺฐาปยิํสุ, สณฺฐาปยิํสุฯ

 

สฺสตฺยาทิมฺหิ-ฐสฺสติ, ฐสฺสนฺติ, รสฺสตฺตํ, อุปฏฺฐิสฺสติ, อุปฏฺฐิสฺสนฺติ, อหํ โภติํ อุปฏฺฐิสฺสํ [ชา. .๒๒.๑๙๓๔], สณฺฐหิสฺสติ, สณฺฐหิสฺสนฺติฯ

 

ณาปิมฺหิ-ปติฏฺฐาเปสฺสติ, ปติฏฺฐาเปสฺสนฺติฯ

 

ตา-ปาลเน, ภยํ ตายติฯ

 

ถา-ฐาเน, อวตฺถาติ, อวตฺถายติ, วิตฺถายติ, วิตฺถายนฺติ, มา โข วิตฺถาสิ [มหาว. ๑๒๖]

 

ทา-ทาเน, ‘อูลสฺเส’ติ ลสฺส เอตฺตํ, เทติ, เทนฺติ, เทสิ, เทถ, เทมิ, เทมฯ

 

ปโรกฺขายญฺจา’ติ สุตฺเต จสทฺเทน ทาสฺส ทฺวิตฺตํฯ ‘รสฺโส ปุพฺพสฺสา’ติ ปุพฺพสฺส รสฺสตฺตํ, ททาติ, ททนฺติ, ททาสิ, ททาถ, ททามิ, ททามฯ

 

๖๐๙. ทาสฺส ทํ วา มิเมสฺวทฺวิตฺเต [. ๔๘๒; รู. ๕๐๘; นี. ๙๗๒]

 

อทฺวิตฺเต ทาสฺส ทํ โหติ วา มิ, เมสุ, นิคฺคหีตสฺส วคฺคนฺตตฺตํฯ

 

ทมฺมิ, ทมฺมฯ

 

อทฺวิตฺเตติ กึ? ททามิ, ททามฯ

 

๖๑๐. ทาสฺสิยง [. ๕๐๒; รู. ๔๙๓; นี. ๑๐๑๔]

 

ปาทิโต ปรสฺส ทาสฺส อิยง โหติ กฺวจิฯ

 

อิยง’ อิติ สุตฺตวิภตฺเตน อญฺญธาตูนมฺปิฯ ชา-หานิยํ, อปฺเปน พหุํ ชิยฺยาม [ชา. ..๕๒], ตสฺเสวา’นุวิธิยฺยติ [ชา. ..๖๗], วิธุรสฺส หทยํ ธนิยติ [ชา. .๒๒.๑๓๕๐], นิหียติ ตสฺส ยโส [ชา. .๑๐.๖๐; . นิ. .๑๗], เอโก ราชา วิหิยฺยสิ [ชา. .๒๒.๑๗๕๐], โส ปหียิสฺสติ [สํ. นิ. .๒๔๙] อิจฺจาทิฯ

 

อาทิยติ, อาทิยนฺติ, อุปาทิยติ, อุปาทิยนฺติ, สมาทิยติ, สมาทิยนฺติ, สิกฺขาปทํ สมาทิยามิ [ขุ. ปา. .], วตฺตํ สมาทิยามิ [จูฬว. ๘๕]

 

๖๑๑. คม วท ทานํ ฆมฺม วชฺช ทชฺชา [. ๔๙๙-๕๐๐-; รู. ๔๔๓-๔๘๖-๕๐๗; นี. ๑๐๑๓, ๑๐๐๕-๑๐๐๖]

 

เอเตสํ ฆมฺม, วชฺช, ทชฺชา โหนฺติ วา นฺต, มาน, ตฺยาทีสุฯ

 

ทชฺชติ, ทชฺชนฺติ, ทชฺชสิ, ทชฺชถ, ทชฺชามิ, ทชฺชามฯ

 

อูลสฺเส’ติ ลสฺส เอตฺตํ, ทชฺเชติ, ทชฺเชนฺติฯ

 

กมฺเม ‘อญฺญาทิสฺสิ กฺเย’ติ กฺยมฺหิ อาสฺส อิตฺตํ, ทิยติ, ทิยนฺติฯ

 

ทีฆตฺเต-ทียติ, ทียนฺติฯ

 

ทฺวิตฺเต-ทิยฺยติ, ทิยฺยนฺติ, ทชฺชียติ, ทชฺชียนฺติฯ

 

ณาปิมฺหิ-ทาเปติ, ทาเปนฺติ, ทาปยติ, ทาปยนฺติฯ

 

ปาทิปุพฺเพ รสฺโส, สมาทเปติ [. นิ. .๓๘๗; .๒๗๖], สมาทเปนฺติ, สมาทปยติ, สมาทปยนฺติฯ

 

กมฺเม-ทาปียติ, ทาปียนฺติ, สมาทปียติ, สมาทปียนฺติฯ

 

เอยฺยาทิมฺหิ มหาวุตฺตินา ทชฺชโต เอยฺยาทีนํ อนฺตสฺส เอยฺยสฺส โลโป วา, ทานํ ทชฺชา, ทเทยฺย, ทชฺชุํ, ทเทยฺยุํ, ทชฺชาสิ, ทเทยฺยาสิ, ทชฺชาถ, ทเทยฺยาถ, ทชฺชามิ, ทเทยฺยามิ, ทชฺชาม, ทเทยฺยาม, อหํ ทชฺชํ, ทเทยฺยํ, มยํ ทชฺชามฺเห, ทเทยฺยามฺเหฯ

 

อตฺริมา ปาฬี-ทชฺชา สปฺปุริโส ทานํ [ชา. .๒๒.๒๒๖๑], อุปายนานิ เม ทชฺชุํ [ชา. .๒๒.๒๔], มาตรํ เกน โทเสน, ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน [ชา ๑.๑๖.๒๒๗]ฯ ตานิ อมฺมาย ทชฺเชสิ [ชา. .๒๒.๒๑๔๙], ฉฏฺฐาหํ ทชฺชมตฺตานํ, เนว ทชฺชํ มโหสธํ [ชา. .๑๖.๒๒๕]

 

อชฺฌตฺตนิมฺหิ-อททิ, อทาสิ, อททุํ, อทํสุ, อทชฺชิ, อทชฺชุํ, ตฺวํ อทโทฯ วรญฺเจ เม อโท สกฺก [ชา. .๑๗.๑๔๒]

 

ปรฉกฺเก-โส ทานํ อทา, พฺราหฺมณสฺส อทา ทานํ, สิวีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน [ชา. .๒๒.๒๑๑๗]

 

สฺสตฺยาทิมฺหิ-ทาสฺสติ, ทาสฺสนฺติ, ททิสฺสติ, ททิสฺสนฺติ, ทชฺชิสฺสติ, ทชฺชิสฺสนฺติฯ

 

ทาอิจฺจสฺส ทิจฺฉ, ปเวจฺฉาเทสมฺปิ อิจฺฉนฺติ, วิปุลํ อนฺนํ ปานญฺจ, สมณานํ ปเวจฺฉสิ [เถรีคา. ๒๗๒]ฯ อปฺปสฺเมเก ปเวจฺฉนฺติ, พหุเนเก น ทิจฺฉเร [สํ. นิ. .๓๓]ฯ เทโว สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉตุฯ โภชนํ โภชนตฺถีนํ, สมฺมเทว ปเวจฺฉถฯ

 

ธา-ธารเณ, สนฺธาติ, วิธาติ, นิเธติ, นิเธนฺติฯ วิเธติ, วิเธนฺติฯ

 

ปโรกฺขายญฺจา’ติ จสทฺเทน ทฺวิตฺตํฯ ‘ทุติยจตุตฺถาน…’นฺติ ธสฺส ทตฺตํฯ ‘รสฺโส ปุพฺพสฺสา’ติ ปุพฺพสฺส รสฺโสฯ

 

๖๑๒. ธาสฺส โห [. ๕๑๗; รู. ๔๘๘; นี. ๑๑๐๕]

 

ทฺวิตฺเต ปรสฺส ธาสฺส โห โหติฯ

 

สทฺทหาติ, สทฺทหติ วาฯ สทฺทหาติ ตถาคตสฺส โพธิํฯ วิทหาติ, นิทหาติ, สทฺทหนฺติ, วิทหนฺติ, นิทหนฺติฯ

 

มยทา สเร’ติ สุตฺเต ‘มยทา’ติ สุตฺตวิภตฺติยา พฺยญฺชเนปิ นิคฺคหีตสฺส ทตฺตํ, กมฺมํ สทฺทหาติ, กมฺมผลํ สทฺทหาติ, สทฺทหนฺติ, วตฺถํ ปริทหาติ, ปริทหนฺติฯ

 

กมฺเม-สนฺธียติ, สนฺธียนฺติ, สนฺธิยฺยติ, สนฺธิยฺยนฺติ, วิธิยฺยติฯ นเวน สุขทุกฺเขน, โปราณํ อปิธิยฺยติ [ชา. ..๑๑๔]

 

ณาปิมฺหิ-นิธาเปติ, นิธาเปนฺติ, นิธาปยติ, นิธาปยนฺติฯ

 

กมฺเม-นิธาปียติ, นิธาปียนฺติฯ

 

เอยฺยาทิมฺหิ-สทฺทเหยฺยํ, สทฺทเหยฺยุํฯ

 

อีอาทิมฺหิ-สทฺทหิ, สทฺทหิํสุฯ ตตฺร ภิกฺขโว สมาทหิํสุ [ที. นิ. .๓๓๒], สมาทหํสุ วาฯ

 

ปา-ปาเน, ปาติ, ปานฺติฯ

 

ฐาปานํ ติฏฺฐปิวา’ติ ปาสฺส ปิโว, ปิวติ, ปิวนฺติฯ

 

กมฺเม-ปียติ, ปียนฺติฯ

 

ณิมฺหิ-‘อาสฺสา ณาปิมฺหิ ยุก’ อิติ สุตฺเตน ณานุพนฺเธ อาสฺส อนฺเต ยาคโม, ปุตฺตํ ถญฺญํ ปาเยติ, ปาเยนฺติ, ปายยติ, ปายยนฺติฯ

 

กมฺเม-ปายียติ, ปายียนฺติฯ

 

สฺสตฺยาทิมฺหิ-ปสฺสติ, ปสฺสนฺติ, ปิสฺสติ, ปิสฺสนฺติฯ

 

อตฺริมา ปาฬี-อยญฺหิ เต มยา’รุฬฺโห, สโร ปิสฺสติ โลหิตํ [ชา. .๒๒.๑๙๖๘],อคฺโคทกานิ ปิสฺสามิ, ยูถสฺส ปุรโต วชํ [ชา. ..๑๔]ฯ นเฬน วาริํ ปิสฺสาม, น จ มํ ตฺวํ วธิสฺสสิ [ชา. ..๒๐]

 

ภา-ทิตฺติยํ, ภาติ, รตฺติมาภาติ จนฺทิมา [. . ๓๘๗], ทิสา ภนฺติ วิโรจมานา [. นิ. .๕๐๓], ททฺทลฺลมานา อาภนฺติ [วิ. . ๗๓๘; ชา. .๒๒.๕๐๘], ปฏิภาติ, ปฏิภนฺติ, ปฏิภาตุ, ปฏิภนฺตุ ตํ จุนฺท โพชฺฌงฺคา [สํ. นิ. .๑๙๗], ติสฺโส มํ อุปมาโย ปฏิภํสุ [. นิ. .๓๗๔], รตฺติ วิภาติ, วิภายติฯ

 

มา-มาเน, ทฺวิตฺตํ รสฺโส จ, มมายติ, มมายนฺติฯ เยมํ กายํ มมายนฺติ, อนฺธา พาลา ปุถุชฺชนา [เถรคา. ๕๗๕]

 

ยา-คติยํ, ยาติ, ยนฺติ, ยายติ, ยายนฺติ, ยายนฺต’ มนุยายนฺติ [ชา. .๒๒.๑๗๕๓], อุยฺยาติ, อุยฺยนฺติ, นิยฺยาติ, นิยฺยนฺติ ธีรา โลกมฺหา, หิตฺวา มารํ สวาหนํฯ อนุยาติ, อนุยนฺติ, อนุปริยายติ, อนุปริยายนฺติฯ

 

ลา-อาทาเน, ลาติฯ

 

วา-คติ, คนฺธเนสุ, วาติ เทเวสุ อุตฺตโม [. . ๕๖], วาโต วายติ, วายนฺติ, นิพฺพาติ, นิพฺพนฺติ, นิพฺพายติ, นิพฺพายนฺติ, ปรินิพฺพาติ, ปรินิพฺพายติฯ

 

ณาปิมฺหิ-นิพฺพาเปติ, นิพฺพาปยติฯ

 

อีอาทิมฺหิ-ปรินิพฺพายิ, ปรินิพฺพายิํสุฯ

 

สฺสตฺยาทิมฺหิ-ปรินิพฺพิสฺสติ, ปรินิพฺพิสฺสนฺติ, ปรินิพฺพายิสฺสติ, ปรินิพฺพายิสฺสนฺติฯ

 

สา-อสฺสาทน, ตนุกรณ, อนฺตกฺริยาสุ, สาติ, สายติ, สายนฺติ, ปริโยสายนฺติฯ

 

ณาปิมฺหิ-โอสาเปติ, ปริโยสาเปติ, โอสาปยติ, ปริโยสาปยติฯ

 

กมฺเม-โอสาปียติ, ปริโยสาปียติฯ

 

หา-จาเค, ปหาติ, ปหายติ, ปหายนฺติฯ

 

กตฺตุ, กมฺมนิ กฺโย, อีอุอาคโม, หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส [ชา. .๑๕.๓๔๘], นิหิยฺยติ ตสฺส ยโส [. นิ. .๑๗; ชา. .๑๐.๖๐], ตฺวํ เอโก อวหิยฺยสิ, ทฺวิตฺตํ รสฺโส จฯ

 

๖๑๓. กวคฺคหานํ จวคฺคชา [. ๔๖๒-; รู. ๔๖๗-๕๐๔; นี. ๙๔๓-; จํ. ..๑๑๖; ปา. ..๖๒]

 

ทฺวิตฺเต ปุพฺเพสํ กวคฺค, หานํ จวคฺค, ชา โหนฺติฯ

 

ชหาติ, ปชหาติ, ชหนฺติ, ปชหนฺติฯ

 

กมฺเม-ปหียติ, ปหียนฺติฯ

 

รสฺสตฺเต-ปหิยติ, ปหิยนฺติฯ

 

ทฺวิตฺเต-ปหิยฺยติ, ปหิยฺยนฺติ, ปชหียติ, ปชหียนฺติฯ

 

ณาปิมฺหิ-หาเปติ, หาเปนฺติ, หาปยติ, หาปยนฺติ, ชหาเปติ, ชหาเปนฺติ, ชหาปยติ, ชหาปยนฺติฯ

 

กมฺเม-หาปียติ, ชหาปียติฯ

 

อีอาทิมฺหิ-ปหาสิ, ปหาสุํ, ปชหิ, ปชหิํสุฯ

 

๖๑๔. หาโต ห [. ๔๘๐; รู. ๔๙๐; นี. ๙๖๑]

 

หาโต ปรสฺส สฺส-การสฺส ห โหติ วาฯ

 

‘‘หาหิสิ ตฺวํ ชีวโลก’’นฺติ [ชา. ..๓๖] ปาฬิ, หาหิติ, หาหินฺติ, หาหติ, หาหนฺติ, ชหิสฺสติ, หิสฺสติ, อญฺญมญฺญํ วธิตฺวาน, ขิปฺปํ หิสฺสาม ชีวิตํ [ชา. .๒๒.๖๗๓]

 

นฺหา-โสเจยฺเย, นฺหาติ, นฺหายติ, นฺหายนฺติฯ

 

มหาวุตฺตินา พฺยญฺชนวฑฺฒเน, นหาติ, นหายติ, นหายนฺติฯ

 

อิติ ภูวาทิคเณ อาการนฺตธาตุรูปํฯ

team1
team2
team3
team4
team5
team6
team7
team8
team9
team10
team11
team12
team12
team12
team12