Beitragsseiten

สามญฺญ ข, , สราสิ

 

อถ ธาตุปจฺจยา วุจฺจนฺเตฯ

 

กฺริยาวาจีภาเวน ธาตุรูปา ปจฺจยา ธาตุปจฺจยา, กฺริยตฺถปจฺจยาติ วุตฺตํ โหติ, ตสฺมา เตหิปิ สพฺเพสํ ตฺยาทิ, ตพฺพาทิวิภตฺติ, ปจฺจยานํ สมฺภโวฯ

 

ติช, มาน, กิต, คุป, พธฯ

 

๖๙๓. ติชมาเนหิ ขสา ขมาวีมํสาสุ [. ๔๓๓; รู. ๕๒๘; นี. ๙๐๖-; จํ. ..๑๗, ๒๘; ปา. ..]

 

ขมายํ วีมํสายญฺจ ปวตฺเตหิ ติช, มานธาตูหิ ปรํ กเมน ข, สปจฺจยา โหนฺติฯ

 

ติช-ขมายํ, อิมินา ขปจฺจโยฯ

 

๖๙๔. ขฉสานเมกสฺสรํ ทฺเว [. ๔๕๘; รู. ๔๖๑; นี. ๙๓๙; จํ. ..; ปา. .., ; ‘…เมกสโรทิ…’ (พหูสุ)]

 

, , สปจฺจยนฺตานํ ธาตุรูปานํ ปฐมํ สทฺทรูปํ เอกสฺสรํ ทฺเวรูปํ โหตีติ ‘ติช, ติช’อิติ ทฺวิรูเป กเต ‘โลโปนาทิพฺยญฺชนสฺสา’ติ อนาทิพฺยญฺชนภูตสฺส ช-การสฺส โลโป, ‘ปรรูปมยกาเร พฺยญฺชเน’ติ ธาตฺวนฺตชการสฺส ปรรูปตฺตํฯ ‘จตุตฺถทุติเยสฺเวสํ ตติยปฐมา’ติ สํโยคาทิสฺส ขสฺส กตฺตํ, ‘ติติกฺข’อิติ ธาตุปจฺจยนฺตรูปํ, ตโต ตฺยาทฺยุปฺปตฺติฯ

 

ติติกฺขติ, ติติกฺขนฺติฯ

 

กมฺเม-ติติกฺขียติฯ

 

การิเต-ติติกฺเขติ, ติติกฺขยติ, ติติกฺขาเปติ, ติติกฺขาปยติฯ

 

กมฺเม-ติติกฺขาปียติ, ติติกฺขาปียนฺติฯ

 

ติติกฺขตุ, ติติกฺขนฺตุ, ติติกฺเขยฺย, ติติกฺเขยฺยุํ อิจฺจาทิฯ

 

ขมายนฺติ กึ? ติช-นิสาเน, เตเชติ, เตเชนฺติฯ

 

การิเต-เตเชติฯ ‘‘สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสตี’’ติ [. นิ. .๒๗๖] ปาฬิฯ

 

มาน-วีมํสายํ, ตโต สปจฺจโยฯ ‘ขฉสานเมกสฺสรํ ทฺเว’ติ ‘มาน, มาน’อิติ ทฺวิรูเป กเต –

 

๖๙๕. มานสฺส วี ปรสฺส จ มํ [. ๔๖๓-; รู. ๕๓๒-; นี. ๙๔๔]

 

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส มานสฺส วี โหติ, ปรสฺส จ สพฺพสฺส มานสฺส มํ โหติฯ

 

วีมํสติ, วีมํสนฺติฯ

 

กมฺเม-วีมํสียติ, วีมํสียนฺติฯ

 

การิเต-วีมํเสติ, วีมํสยติ, วีมํสาเปติ, วีมํสาปยติฯ

 

กมฺเม-วีมํสาปียติ, วีมํสาปียนฺติฯ

 

วีมํสายนฺติ กึ? มาน-ปูชายํ, มาเนติ, สมฺมาเนติ, อภิมาเนติ, ปูเชตีติ อตฺโถฯ

 

กิต-โรคาปนยเน สํสเย จฯ

 

๖๙๖. กิตา ติกิจฺฉาสํสเยสุ โฉ [. ๔๓๓; รู. ๕๒๘; นี. ๙๐๖-; จํ. ..๑๘; ปา. ..๕ กา]

 

ติกิจฺฉายํ สํสเย จ ปวตฺตกิตธาตุโต ปรํ โฉ โหติฯ

 

กิต, กิต’ อิติ ทฺวิรูเป กเต –

 

๖๙๗. กิตสฺสาสํสเยติ วา [. ๔๖๓; รู. ๕๓๒; นี. ๙๔๔]

 

สํสยมฺหา อญฺญสฺมึ ติกิจฺฉตฺเถ ปวตฺตสฺส กิตธาตุสฺส ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส กิตสฺสติ โหติ วาฯ ‘ปรรูปมยกาเร พฺยญฺชเน’ติ ปรรูปตฺตํ, สํโยคาทิสฺส จการตฺตํฯ

 

ติกิจฺฉติ, ติกิจฺฉนฺติฯ เทวาปิ นํ ติกิจฺฉนฺติ, มาตาเปตฺติภรํ นรํ [ชา. .๒๒.๔๐๘]

 

กมฺเม-ติกิจฺฉียติ, ติกิจฺฉียนฺติฯ

 

การิเต-ติกิจฺเฉติ, ติกิจฺฉยติ, ติกิจฺฉาเปติ, ติกิจฺฉาปยติฯ

 

วาสทฺเทน ติการาภาเว ‘กวคฺคหานํ จวคฺคชา’ติ ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส จวคฺโค, จิกิจฺฉติ, จิกิจฺฉนฺติ, จิกิจฺฉียติ, จิกิจฺฉียนฺติฯ

 

อสํสเยติ กึ? วิจิกิจฺฉติ, วิจิกิจฺฉนฺติฯ

 

ติกิจฺฉตฺถ, สํสยตฺถโต อญฺญสฺมึ อตฺเถ –

 

กิต-ญาเณ นิวาเส จ, เกตติ, สํเกตติ, นิเกตติฯ

 

คุป-นินฺทายํฯ

 

๖๙๘. นินฺทายํ คุปพธา พสฺส โภ จ [. ๔๓๓; รู. ๕๒๘; จํ. ..๑๙, ๒๐; ปา. .., ๖ กา]

 

นินฺทายํ ปวตฺเตหิ คุป, พเธหิ ปรํ ฉปจฺจโย โหติ, พสฺส จ โภ โหติฯ ทฺวิรูเป กเต อนาทิพฺยญฺชนโลโปฯ

 

๖๙๙. คุปิสฺสิ [. ๔๖๕; รู. ๔๖๓; นี. ๙๔๖; ‘คุปิสฺสุสฺส’ (พหูสุ)]

 

คุปิสฺส ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส อุ-การสฺส อิ โหติฯ คสฺส จวคฺคตฺตํ, ธาตฺวนฺตสฺส ปรรูปตฺตํ, สํโยคาทิสฺส ปฐมตฺตํฯ

 

ชิคุจฺฉติ, ชิคุจฺฉนฺติฯ

 

กมฺเม-ชิคุจฺฉียติ, ชิคุจฺฉียนฺติฯ

 

การิเต-ชิคุจฺเฉติ, ชิคุจฺฉยติ, ชิคุจฺฉาเปติ, ชิคุจฺฉาปยติฯ ชิคุจฺฉตุ, ชิคุจฺฉนฺตุ อิจฺจาทิฯ

 

นินฺทายนฺติ กึ? คุป-สํวรเณ, โคเปติ, โคปยติฯ

 

พธ-นินฺทายํ, ทฺวิรูปาทิมฺหิ กเต –

 

๗๐๐. ขฉเสสฺสิ [. ๔๖๕; รู. ๔๖๓; นี. ๙๔๖; ‘ขฉเสสฺวสฺสิ’ (พหูสุ)]

 

ทฺวิตฺเต ปุพฺพสฺส อสฺส อิ โหติ ข, , เสสูติ อสฺส อิตฺตํ, ปรพการสฺส จ ภตฺตํ, ธาตฺวนฺตสฺส ปรรูปาทิฯ

 

พิภจฺฉติ, วิรูโป โหตีติ อตฺโถฯ พิภจฺฉนฺติฯ

 

นินฺทายนฺติ กึ? พธ-พนฺธน, หิํสาสุ, พาเธติ, พาธยติฯ วาตํ ชาเลน พาเธสิ [ชา. .๑๒.]

 

กมฺเม-พาธียติ, พาธียนฺติ, พชฺฌติ, พชฺฌนฺติฯ

 

อิติ สามญฺญ ข, , สราสิฯ

team1
team2
team3
team4
team5
team6
team7
team8
team9
team10
team11
team12
team12
team12
team12